Hyperbare geneeskunde
Hyperbare geneeskunde is de medische tak die zich bezighoudt met de behandeling van aandoeningen door middel van hoge luchtdruk of zuurstof onder verhoogde druk.
Wat is hyperbare zuurstoftherapie (HBOT)?
Bij hyperbare zuurstoftherapie (HBOT) ademt de patiënt 100% zuurstof in een drukketel die is ingesteld op een druk hoger dan de atmosferische druk (1 ATA). Doorgaans wordt gewerkt op 2,0 tot 3,0 ATA. Onder deze omstandigheden lost significant meer zuurstof op in het bloedplasma — ook zonder hemoglobine — waardoor weefsels die normaal slecht worden doorbloed toch voldoende zuurstof ontvangen.
Werkingsmechanisme
HBOT heeft meerdere fysiologische effecten:
- Verhoogde zuurstofspanning in weefsels — ook bij ischemie of gasembolie
- Reductie van gasbelletjes — hogere druk krimpt stikstofbelletjes (Henry's wet / Boyle's wet)
- Antimicrobieel effect — zuurstof is toxisch voor anaërobe bacteriën
- Stimulatie van angiogenese — nieuwe bloedvatvorming in slecht doorbloede gebieden
- Modulatie van ontsteking — remming van leukocytenadhesie
Indicaties
De UHMS en ECHM erkennen de volgende indicaties voor HBOT (selectie):
- Decompressieziekte (DCS type I en II)
- Arteriële gasembolie (bijv. na SCUBA-duiken)
- Koolmonoxidevergiftiging
- Clostridiale myonecrose (gasbrand)
- Necrotiserende weke-deleninfecties
- Chronisch uitblijvende wondgenezing (diabetes, bestraald weefsel)
- Refractaire osteomyelitis
- Straalschade na radiotherapie
- Plotseling gehoorverlies (op indicatie)
- Centraal retinale arterie occlusie
Behandeling van decompressieziekte
Voor duikers is HBOT de primaire behandeling van decompressieziekte (DCS). Het behandelprotocol is afhankelijk van de ernst en het type:
- Type I (musculoskeletaal, cutaan) — US Navy Tabel 5 of vergelijkbaar, 2,8 ATA
- Type II (neurologisch, cardiovasculair) — US Navy Tabel 6, 2,8 ATA met zuurstofpauzes
Hoe eerder de behandeling start, hoe beter de prognose. Transporttijd naar een hyperbare faciliteit is kritisch.
Contra-indicaties
Absolute contra-indicatie: onbehandelde pneumothorax. Relatieve contra-indicaties zijn onder andere COPD met CO₂-retentie, bepaalde medicamenten (bleomycine, cisplatine), claustrofobie en actieve bovensteluchtweginfecties.
Bijwerkingen en risico's
HBOT is over het algemeen veilig. Bekende bijwerkingen zijn middenoorbarotrauma (door drukverandering), myopie (tijdelijk), zuurstoftoxiciteit bij herhaalde of langdurige behandeling, en — zelden — epileptische aanval bij hoge druk/langere blootstelling.